Często nie zdajemy sobie sprawy, ile wysiłku trzeba włożyć, aby ukształtować pełnowartościowego człowieka. Psychologia rozwojowa dziecka wskazuje na szczególnie wrażliwe okresy, w których występują najróżniejsze potrzeby. Spełnienie tych potrzeb prowadzi do harmonijnego rozwoju człowieka. Niespełnienie tychże prowadzi do zaburzeń somatycznych, psychicznych i emocjonalnych. "Trudno tak sprzyjającego czasu dla rozwoju człowieka nie docenić i nie wykorzystać na korzyść samego dziecka. „(…)

 

Rozwój - czym jest?

Jest procesem, a więc dzieje się. Jako łańcuch procesów złożonych z wielu ognisk, rozgrywający się w czasie.  Podmiot podlega zmianom zarówno ilościowym i jakościowym. Przy czym zmiany mają charakter progresywny. Każda kolejna faza rozwoju, biorąc pod uwagę jakąkolwiek sferę życia człowieka, przechodzi kolejne etapy rozwoju, w którym zawsze faza niższa poprzedza i jest stanem przygotowawczym do kolejnego etapu. Idąc dalej w tym rozumowaniu, człowiek, któremu w pierwszych trzech miesiącach życia ograniczono zmysł wzroku, nigdy nie osiągnie tak rozwiniętej percepcji wzrokowo-ruchowej, jaką osiągnąłby doskonaląc swój zmysł przy pełnych możliwościach. Dzieje się tak dlatego, że dziecko jedno- dwu- i trzymiesięczne, widząc coraz więcej spośród szczegółów otaczającego go świata doskonali wzrok, natężając go, rozróżniając najpierw intensywność barw, jasność i ciemność, rozróżniając kolejne szczegóły z coraz dalszych odległości. Doskonalenie percepcji wzrokowej dziecko doskonali poprzez ćwiczenie: czyli oglądanie, rozglądanie się, skupianie wzroku na przedmiocie. Prawdą jest, że czas dzieciństwa jest czasem przygotowania do pełnej samodzielności człowieka w otaczającym nas świecie. Co jest celem rozwoju? Celem jest osiągnięcie jak najlepszej równowagi między podmiotem a otoczeniem społecznym, czyli przystosowanie się.

 

Harmonijny i nieharmonijny rozwój

Rozpatrując rozwój człowieka w kontekście różnic indywidualnych, każdy świadomy Rodzic powinien odrzucić potrzebę porównywania swojego dziecka z innymi rówieśnikami, osobami. Biorąc pod uwagę tylko nasza rodzinę, chcąc przyjrzeć się bliżej każdemu jej członkowi możemy wyróżnić podobieństwa, świadczące o więzach krwi, czyli genetycznemu dziedziczeniu. Podobieństwo można zauważyć: w kolorze oczu, w budowie ciała, czy grupie krwi . to jednak zbyt mało, aby mieć prawo do porównywania, co może być zgubne i niesprawiedliwe w stosunku do Twojego dziecka.

 

Tempo rozwoju, czyli szybkość zachodzenia zmian rozwojowych.

Rytm, to harmonijność, równomierność zachodzących zmian. Oznacza to tyle, że tempo rozwoju w poszczególnych fazach jest podobne. 

 

Rozpatrując tylko i wyłącznie rozwój mowy dziecka, widać doskonale, że aby pojawiła się mowa muszą zaistnieć kolejnej fazy, w których dziecko doskonali głos i aparat mowy poprzez ćwiczenia w postaci
"górzenia", "gaworzenia" i pierwszych ukierunkowanych dźwięków naśladowczych. Oczywiście, z mową mało ma tutaj do czynienia, ale są to formy przygotowujące aparat mowy do porozumiewania się. Dziecko uczy się od pierwszych chwil swojego istnienia, a nawet wcześniej. Ponieważ mózg dziecka, koduje juz dźwięki w okresie prenatalnym, dochodzące do niego zarówno z wewnątrz organizmu matki, takie, jak bicie jej serca, oddech, cisza wielorakich odgłosów w tym bezpiecznym świecie. Receptory słuchu odbierają także dźwięki z zewnątrz. Może to być muzyka, czy głos ojca, komunikującego  się z dzieckiem przez powłoki brzuszne. To nadal nie jest mowa, ale jest to czas przygotowania dziecka do porozumiewania się. Dziecko, do którego się mówi, aktywnie zwraca się osoba dorosła, zarówno w kontekście miłości i opiekuńczości, a także pierwszych poznawczych "wycieczek" ilustrując dziecku, to co widzi, to co doświadcza słowem mówionym, to dziecko szybciej i pełniej osiągnie umiejętność komunikowania się ze światem. Bowiem zanurzone jest w świecie dźwięku i mowy.

 

Te wszystkie fazy przechodzi każdy człowiek. Nie różnimy się pod tym względem. Nie zdarza się tak, że najpierw pojawia się zdanie , a potem przychodzi czas na pierwsze dźwięki nieartykułowane. Mamy tutaj bowiem do czynienia z rozwoje ilościowym, ponieważ, aby pojawiły się głoski, nasz aparat mowy musi się rozwinąć pod względem biologiczno-fizycznym. A także jakościowym, ponieważ przechodząc przez kolejne stadia rozwoju osiągamy coraz lepiej rozwinięte kompetencje językowe.

 

Jeżeli zaś chodzi o tempo rozwoju rzecz ma się z goła inaczej. A to oznacza, że każdy człowiek, każde dziecko rozwija się w sobie właściwym tempie.

 

Istnieje pojęcie Normy, ale ma ona charakter przedziałowy, i najbardziej prawdziwym stwierdzeniem jest fakt, że Normą jest zróżnicowany rozwój.

 

Dowiedz się więcej o rozwoju swojego dziecka . . . czytając artykuły

• młodszy wiek przedszkolny - okres między 2 a 4 rokiem życia

• starszy wiek przedszkolny - okres między 5 a 7 rokiem życia

• fazy wrażliwe wg Montessori

• O rozwoju mowy u dziecka

• Rola i zadania psychologa w przedszkolu.

• Kolejne etapy rozwoju wg Montessori

 

FAZY WRAŻLIWE

- inaczej zwane okresy krytyczne,  czy sensytywne bądź fazy chłonności. Są ściśle związane z pojęciem Absorbującego Umysłu. „(…)Fazami chłonności nazywamy przejściowe stany gotowości receptywnej ukierunkowane na odbiór określonego rodzaju bodźców, charakteryzujące się łatwością przyswajania i opanowania konkretnych umiejętności.”[1] Według tej definicji istnieją takie momenty szczególnej wrażliwości na niektóre sytuacje i tematy. Każda cecha charakteru dziecka rozwija się w najlepszym dla siebie czasie, czyli w owej fazie wrażliwej – wrażliwej na tę właśnie cechę. Jak rozpoznać ten etap? To ogromne pole do popisu dla wychowawcy.

Znajomość psychologii dziecka pozwala na zauważenie i rozpoznanie faz rozwojowych i pokierowanie ścieżki rozwojowej dziecka w sposób najbardziej efektywny. Podczas fazy wrażliwej działaniu dziecka towarzyszy szczery entuzjazm, nieograniczona radość działania, poznawania i powtarzania tych samych sekwencji ruchów i czynności. Zadowolenie z kontaktu z sytuacją. Pierwszy okres faz wrażliwych przypada na czas od urodzenia do około szóstego roku życia dziecka. W tym czasie można powiedzieć, że rozwój jest tak dynamiczny i ciągły, że dziecko wciąż pozostaje pod wpływem faz wrażliwych, absorbującego ducha. Dziecko jest szczególnie wrażliwe na dźwięki, głos, słowa, ruch. Chłonie każde nowe doświadczenie z naturalną sobie potrzebą rozwoju. W tym czasie nie ma ono trudności z przyswajaniem wiedzy ani umiejętności. Pokuszę się na stwierdzenie, że możliwym jest, iż w tym czasie dziecko zdobywa najwięcej umiejętności w najkrótszym czasie. Żadna nowa wiedza potem, nie będzie tak istotna dla jego całego późniejszego życia jak wszelkie nawet najprostsze umiejętności zdobyte w tym okresie.

W wieku od siódmego do dwunastego roku życia wzrasta wrażliwość na konkretne, różne dziedziny wiedzy. Określone fragmenty wiedzy. Stąd zamiłowanie do zgłębiania najbardziej szczegółowych informacji na dany, określony temat. Pojawia się potrzeba kolekcjonowania, posiadania, porównywania i odkrywania. To również okres bardzo wrażliwy na poznawanie. Potem, w wieku samodzielności, który przypada na okres między trzynastym a siedemnastym rokiem życia, przypada czas potrzeby rozwijania własnej odrębności i indywidualności.

Młody człowiek wtedy jednocześnie poszukuje akceptacji, a potrzeba przynależności do grupy jest wtedy szczególnie silna.

Faz wrażliwych nie da się wywołać sztucznie. Zdaniem autorki pojęć fazy mijają bezpowrotnie. „(…)Kiedy skończy się owy czas otwartości, zamierzone wyniki osiąga się dzięki świadomej, ukierunkowanej pracy, z nakładem sił woli.”[2]

Są one nierozerwalnym elementem naturalnego rozwoju. Dlatego szczególnie ważne jest, aby ich nie przeoczyć.

Trudno tak sprzyjającego czasu dla rozwoju człowieka nie docenić i nie wykorzystać na korzyść samego dziecka. „(…)Wystarczy obserwować dziecko, aby stwierdzić, że interesuje się różnymi rzeczami, zjawiskami. Bez naszego zbawiennego wpływu. Czasem, mimo naszych usilnych starań, interesuje się czymś zupełnie innym. Rozwijające się dziecko, może zainteresować się błotem na chodniku, kamieniami, zwierzętami, tym, co robi się w kuchni, w sklepie, a także wiązaniem sznurowadeł, literkami, wodą, formami grzecznościowymi, liczeniem, itd. W takiej fazie chłonności, a więc w czasie, gdy może eksperymentować w obszarze określonym przez własny wybór, zdobywa umiejętności i wiedzę szybciej, samodzielnie i bez wysiłku…”[3]

---

[1] Doman G. w: montessori.pl/podstawowe_pojecia_pedagogiczne.html

[2] Stein B. Teoria i praktyka … op.cit

[3] Doman G. w: montessori.pl/podstawowe_pojecia_pedagogiczne.html

 

Tekst zaczerpnięty z :

Pracy magisterskiej pt:

"Pedagogika Marii Montessori.

Od praktyki do teorii":

Autor: Agnieszka Kurek-Zasacka

Praca wykonana pod kierunkiem

Prof. dr hab. Mirosława Szamańskiego

Uniwersytet Warszawski;  Wydział Pedagogiczny;

 Na kierunku Pedagogika Ogólna;