Pedagogika Montessoriańska jest skierowana do dzieci w każdym wieku rozwojowym. Jest uporządkowana według zasad, które rządzą całym montessoriańskim światem wychowania. To wszystko zawiera się w Przygotowanym Otoczeniu.

Ma na celu ukształtować dziecko na samodzielnego, pełnowartościowego człowieka. Pełnego sił i wiary w siebie, zdolnego świadomie dokonywać wyborów. Wychowanie to daje możliwość wielopłaszczyznowego rozwoju.  Polisensoryczne oddziaływanie niesie szansę duchowego, społecznego, emocjonalnego , fizycznego i umysłowego rozwoju dziecka. Ma wykorzystując jego indywidualne cechy i zdolności rozbudzić naturalne zainteresowane światem. Ma kilka wymiarów. Fizyczno-psychiczny , ponieważ ma ukształtować samodzielną jednostkę, korzystająca ze swoich sił witalnych i umysłowych. Jak również wymiary emocjonalny i duchowy. To wszystko daje przedszkole, pracujące według zasad pedagogiki montessoriańskiej.

Cechy Pedagogiki Montessori. 

 

- rozwija indywidualne cechy osobowości dziecka

- kształtuje i formuje postawę oraz światopogląd

- rozwija samodzielność i wiarę we własne umiejętności

- uczy koncentracji uwagi, ćwiczy umiejętność skupienia

  i pamięć

- uczy szacunku do innych, siebie samego i do pracy

- jest skierowana na dziecko

- respektuje jego potrzeby i zainteresowania

- uczy prawidłowych relacji z otoczeniem

- uczy współpracy i współdziałania

- jest wolna od rywalizacji i współzawodnictwa

- uczy przez działanie

- czerpie z naturalnej ciekawości dziecka otaczającym

  je światem

- pozwala samodzielnie odkrywać kolejne tajemnice

 

 

Zarys systemu pedagogicznego Marii Montessori.

 

„System [wychowania: od autora] jest zintegrowanym układem sprzężonych ze sobą i współdziałających elementów, których funkcjonowanie ma zapewnić osiągnięcie zamierzonego celu”.[1] W ten sposób przedstawia encyklopedyczną definicję systemu wychowania Irena Jundziłł.

Jednolite i spójne poglądy Marii Montessorii, wywodzące się z  chrześcijańskiej filozofii, idące za tym metody i sposoby indywidualnej pracy z dzieckiem,  zestawy pomocy rozwojowych, tworzą układ współgrających elementów. To pozwala nazywać efekt wieloletniej pracy na gruncie pedagogicznym systemem wychowania. Od nazwiska autorki nazywanym montessoriańskim. 

A więc Montessori stworzyła system wychowawczy, oparty na poszanowaniu potrzeb i natury dziecka, opatrzony bogatym zestawem pomocy rozwojowych. Swoją pedagogikę zbudowała na gruncie filozofii chrześcijańskiej, a wychowanie w jej rozumieniu oznacza wspomaganie i wspieranie dziecka, które pragnie samodzielnie odkrywać otaczający je świat. Jej wszechstronna osobowość, umiejętność obserwacji i pokora pozwoliła pójść za dzieckiem. Odkrywać kolejno jego zainteresowania, tajemniczą naturę, tak samo doświadczalnie i samodzielnie, jak dziecko odkrywa to, co je otacza.

Tworząc swoją pedagogikę korzystała przy tym z wiedzy swoich poprzedników świata nauki, ale nigdy bezkrytycznie nie powielała wzorców . Każdą zaczerpniętą tezę i pomoce badała i oceniała, wyciągała wnioski i doskonaliła, podsuwając dzieciom w sposób swobodny, w postaci atrakcyjnych i wygodnych dla nich przedmiotów.

I właśnie takie podejście, pełne zrozumienia i rozwagi, doprowadziło ją do sukcesu na gruncie pedagogicznym. Metoda, którą stworzyła po latach stała się pedagogiką. Jej stworzenie poprzedziły niestrudzone obserwacje dziecka, rozważnie i ostrożnie stawiane tezy, bacząc na to, aby nazbyt szybko nie stawały się ocenami.

Aż w końcu działanie, pozbawione iluzji, pozwoliło sformułować nowe pojęcia dotyczące rozwoju człowieka, określić zasady wychowania. A wszystko po to, aby każde dziecko, mogło rozwijać się w najlepszych dla siebie warunkach, dogodnym dla siebie czasie, wśród życzliwych mu ludzi.[2]

Pedagogika Marii Montessori, to pedagogika doświadczeń dziecka. Wyrastająca na gruncie pedagogiki naturalistycznej, zmieniająca miejsce dziecka w procesie wychowania.

Nie można jednak jednoznacznie zaklasyfikować Marii Montessori ze względu na lata w jakich żyła i tworzyła swoją teorię pedagogiczną. Hildegard Holtstiege przyporządkowuje ją do pedagogiki reform.

W 1947 roku Bogdan Nawroczyński klasyfikując prądy i kierunki w pedagogice, uwzględniając cele wychowania, umieścił postać Montessori w kierunkach empirystycznych, a ściślej w pedagogice indywidualistycznej obok Ellen Key[3].

 

Ludwik Chmaj, który dokonał podobnej klasyfikacji w roku 1962, przyporządkował system Montessori jako pedagogikę wychodzącą od dziecka, umieszczając ją w nurcie naturalizmu pedagogicznego[4], zgodnie z którym Montessori pozostawia dziecku pełną swobodę w rozwijaniu aktywności poznawczej. Jest to sposób osiągnięcia celu wychowawczego, którym jest normalizacja, uzyskiwana przez stany polaryzacji uwagi[5]. Sposobem dążenia do celu jest pośrednie wychowanie przez tak zwane „przygotowanie otoczenie”, czyli korzystne edukacyjne środowisko wychowawcze. To w nim rozwija się dziecko. Owe otoczenie ma być według Montessori odbiciem makroświata. Ma dać doświadczyć dziecku tak zwany mikroświat makroświata. Tak przygotowane środowisko ma prowokować do odkrywania, nazywania, a w końcu do stosowania w życiu kategorii, jakie są zawarte we wszechświecie.[6]

   W początkowych fazach pedagogika Montessori jest pedagogiką eksperymentalną, kieruje się dobrem dziecka i jego potrzebami. Od samego początku przyświeca jeden cel, ukształtowanie człowieka w toku indywidualnego procesu samodzielnego uczenia się poprzez działanie praktyczne, doświadczenie i eksperymenty. Dopiero później pojawiają się elementy pracy socjalnej.

Montessori w swoich poglądach kieruje się w stronę pedagogiki społecznej, coraz bardziej wskazując na istotę znaczenia kultury i religii w rozwoju człowieka.

Pojawienie się w jej systemie elementów pedagogiki kultury i pedagogiki religii, jakie zawierają się w jej poglądach dotyczących nierozerwalnego związku człowieka z kulturą i cywilizacją, zawarte zostały w filozofii wychowania kosmicznego.

   Z pewnością pedagogikę Marii Montessori można zaklasyfikować do szeroko rozumianej pedagogiki humanistycznej.[7]

   System Montessori został opracowany na początku dwudziestego wieku. Był jednym z tych systemów pedagogicznych, które zrodziły się w ramach ruchu, zwanego w Europie „Nowym Wychowaniem”[8], a w Stanach Zjednoczonych Ameryki progresywizmem. Ruch ten wyrósł na fali wzrastającej krytyki herbatowskiej szkoły konwencjonalno-tradycyjnej, z jej formalizmem dydaktycznym, rygoryzmem wychowawczym, intelektualistyczną jednostronnością oraz oderwaniem od zmieniających się warunków życia, doprowadził do powstania nowych koncepcji w teorii kształcenia.[9]

   Pedagogiczne poglądy Montessori były związane z nurtem „Nowego Wychowania”, ruchu, który w dobie swojego rozkwitu, skierował zainteresowanie pedagogów na całkiem nowe tory. Otóż zawarty w tym nurcie pajdocentryzm, wskazywał na potrzebę umieszczenia samego dziecka w centrum procesu jakim jest wychowanie. Dotychczasowa szkoła tradycyjna widziała postać nauczyciela jako autora wychowania. To on postawiony frontalnie przed klasą uczniów, przekazywał wiedzę. Był autorem czyjegoś rozwoju.

   Tymczasem w pedagogice Montessori, dziecko jest autorem własnego rozwoju. Jest podmiotem działającym. Jak wyrażała się Montessori - „dziecko ma być budowniczym samego siebie”. Empiryczne odkrywanie otaczającego  świata, subiektywne, empatyczne odczuwanie jego istnienia pozwala dziecku kształtować nie tylko umysł i ciało ale także osobowość i światopogląd.

 Obok roli przygotowanego nauczyciela, Montessori wprowadziła tak przygotowane otoczenie, które oddziałuje na dziecko. Zmiana miejsca i ról, jakie przypisała Montessori dziecku i nauczycielowi, pozwala traktować jej pedagogikę, jako coś nowego na ówczesne czasy i coś aktualnego w dobie dzisiejszych realiów.

[1] Jundziłł I. Encyklopedia Pedagogiczna red. W.Pomykało; Wydawnictwo Fundacja Innowacja, Warszawa 1993; str. 753

[2] Steenberg U. Pedagogika Marii Montessori w przedszkolu ; Wydawnictwo Jedność , Kielce 2003 , s.9-10

[3]Kay Ellen (1849-1926) szwedzka pisarka, publicystka, pedagog – zwolenniczka skrajnego indywidualizmu w wychowani . Jej podstawowe założenia zawarte w dziele „Stulecie dziecka” z 1900 roku, głosiły potrzebę pozostawienia dziecka samej naturze, przedstawiła w nim program walki oprawa dziecka do  swobodnego rozwoju, zgodnego  z naturą. Idąc za J.J. Rousseau zwolenniczka skrajnego naturalizmu, uważała, że głównym celem wychowania jest wzmocnienie indywidualności dziecka, a rola nauczyciela powinna się ograniczać do pobudzenia aktywności  w uczniach. [w :] W.Okoń Nowy słownik pedagogiczny .Warszawa 2001 à patrz: Ellen Key

[4] Miksza M. Miejsce Mari Montessori w klasyfikacjach prądów, kierunków i ruchów pedagogicznych.” [w :] Pedagogika alternatywna. Praca zbiorowa pod redakcją Bogusława Śliwerskiego s.141

[5] Normalizacja; Polaryzacja uwagi – pojęcia w pedagogice Montessori, szczegółowo rozpatrzone w następnych  rozdziałach. 

[6] Encyklopedia Pedagogiczna XXI wieku. Tom III . Warszawa 2004 à patrz : Naturalizm pedagogiczny

[7] Mikszą M. Miejsce Mari Montessori w klasyfikacjach prądów, kierunków i  ruchów pedagogicznych.  s.141

[8] Nowe wychowanie - (fr. education nouvelle , ang.new education)- jest to ruch pedagogiczny zmierzający do odnowy szkoły i  radykalnej zmiany w wychowaniu. Na historyczny rozwój Nowego wychowania składały się trzy wielkie nurty: naturalizm, socjologizm, kulturalizm. Psychologia różnic indywidualnych Decroly’ego obalała koncepcje dziecka statystycznego, przeciętnego. Jej wyniki posłużyły do zintensyfikowania badań nad uzdolnieniami, charakterem i osobowością. Domagano się zarzucenia pierwszoplanowości nauczyciela i adaptacyjnych dążeń środowiska na rzecz wychowania wychodzącego od naturalnych potrzeb dziecka i  uwzględniające jego fazy rozwojowe. Głosili potrzebę uszanowania naturalnego tempa rozwojowego każdego dziecka [w :] Encyklopedia Pedagogiczna XXI wieku. Tom III . Warszawa 2004 à patrz: Nowe wychowanie

[9] Guz S. Edukacja w systemie Montessori TOM I ; Wydawnictwo UMC-S , Lublin 1998

 

Tekst zaczerpnięty z :

Pracy magisterskiej pt:  

"Pedagogika Marii Montessori.

Od praktyki do teorii":

Autor: Agnieszka Kurek-Zasacka

Praca wykonana pod kierunkiem

Prof. dr hab. Mirosława Szamańskiego

Uniwersytet Warszawski;  Wydział Pedagogiczny;

 Na kierunku Pedagogika Ogólna;